https://www.iriplawjournal.ir/ پژوهشهای تطبیقی حقوق مالکیت فکری fa daily 1 Fri, 22 Jun 2018 00:00:00 +0430 Fri, 22 Jun 2018 00:00:00 +0430 https://www.iriplawjournal.ir/article_141886.html پیچیدگی های فنی حقوق بین الملل خصوصی یعنی تعیین دادگاه صالح و قانون حاکم بر دعاوی بین المللی، سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) را بر آن داشت تا پیش نویسی حاوی مقررات متحد الشکل در زمینه تعیین دادگاه صالح و شناسایی احکام محاکم در دعاوی بین المللی مالکیت فکری در محیط فیزیکی و دیجیتالی تهیه و پیشنهاد کند. آشنایی با مفاد این پیش نویس و آثار حقوقی پذیرش این پیش نویس در ادبیات حقوقی کشور برغم اهمیت فراوان آن، تاکنون مورد توجه حقوقدانان ما قرار نگرفته است. از این رو در این مقاله به معرفی تحلیلی پیش نویس کنوانسیون خواهیم پرداخت و در مقاله ای مستقل، تطبیق حقوق ایران با مفاد این پیش نویس را مورد توجه قرار خواهیم داد.   https://www.iriplawjournal.ir/article_141888.html زمانیکه کارگری متخصص در حالت استخدام نسبت به تولید اختراعی اقدام می‌نماید، در این صورت از یک طرف سرمایه گذاری کارفرما وجود دارد که انتظار حمایت دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت، از طرف دیگر نیز نبوغ و استعداد مخترع است که چنانچه منافع او تأمین نشود، دیگر انگیزه ای برای به کارگیری نبوغ خود نخواهد داشت. لذا باید بین دوکفه ترازو توازن برقرار نمود. گاه طرفین در قرارداد و با تمسک به اصل حاکمیت اراده منافع خود را تأمین می‌کنند. اما در مواردی که کارگر و کارفرما در قرارداد استخدام در این خصوص سکوت نمایند، این قانون است که باید با رویکرد عدالت جویی خود منافع طرفین را تأمین نماید. در نظام حقوقی کشور ما تنها بند (هـ) مادۀ 5 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علایم تجاری مصوب 1386 به اختراعات استخدامی اختصاص پیدا کرده است. این مقرره با بیان کلی و مبهم، پرسشهای زیادی را پیرامون خود ایجاد نموده است. در این مقاله حقوق مالکیت اختراع استخدامی در فرض سکوت طرفین در قرارداد مورد بررسی قرار گرفته و با مطالعه تطبیقی موضوع در نظام حقوقی آمریکا، سعی شده تا مقرره مذکور به نحو شایسته تفسیر و نتایج موافق منافع مخترعان مستخدم و کارفرمایان استخراج گردد. در نهایت نویسندگان به این نتیجه رسیده اند که چنانچه کارگریا کارمندی برای تولید اختراع یا به کارگیری نبوغ خود استخدام شود، مالکیت اختراع متعلق به کارفرما است. چنانچه کارگر یا کارمند برای تولید اختراع استخدام نشود، اما وی با استفاده از امکانات و منابع کارفرما اختراعی را تولید کند، در این صورت مالکیت برای کارگر یا کارمند است و کارفرما مستحق مجوز بهره برداری غیرانحصاری از اختراع خواهد بود. https://www.iriplawjournal.ir/article_141889.html در جهان ادبیات و هنر، بسیاری از آثار ادبی و هنری می توانند الهام بخش آثار دیگر باشند، به گونه ای که پدیدآورندگان آثار جدید در ارزش های هنری و زیباشناختی اثر پیشین شریک می گردند و از تجربیات مولفان قبلی بهره می برند. در این میان، آثار سینمایی اقتباسی نیز یکی از  تولیداتی است که بر مبنای گسترده ای از تعاملات هنری با آثار ادبی و هنری که در گذشته خلق شده به منصه ظهور می رسند. با وجود این، اگرچه آثاراقتباسی به عنوان یکی از گونه های مورد علاقه فیلمسازان و تماشاگران سینما شناخته می شوند اما اقتباس و نسخه برداری از اثر دیگران یکی از حقوق انحصاری مولفان و هنرمندان تلقی می‌گردد. بنابراین فیلمسازان علاقه مند به حوزه آثار اقتباسی نیازمند کسب اجازه برای بهره برداری از اثرپیشین هستند یا باید عناصری را اقتباس و نسخه برداری نمایند که در قلمرو حقوق انحصاری نباشد. مقاله اخیر در صدد آن است که ضمن روش تحلیلی- توصیفی به مطالعه چالش های حقوقی ناشی از اقتباس و نسخه برداری از اثار ادبی وهنری برای تولید فیلم های سینمایی بپردازد و سرانجام نتیجه گیری می نماید که آثار سینمایی اقتباسی فی نفسه می توانند دارای ارزش های یک اثر اصیل باشند و از سویی فیلمسازان در چارچوب دکترین‌هایی مانند استفاده ی منصفانه، آزمون سه گام و ... می توانند به اقتباس یا نسخه برداری از اثر دیگری بپردازد. https://www.iriplawjournal.ir/article_141890.html لایحه جامع حقوق مالکیت فکری( کتاب اول : مالکیت ادبی و هنری)سال 1393 که در حال حاضر مراحل تصویب خود را در مجلس شورای اسلامی ایران سپری می کند حاوی پیشرفتهای اساسی در حمایت از پدیدآورندگان آثار است. ارزیابی این تحولات با توجه به مقررات بین المللی در این زمینه بویژه کنوانسیون برن سال 1886 میلادی و اصلاحات بعدی آن و معاهده وایپو راجع به حق مولف ( کپی رایت) سال 1996امکان پذیر است. این مقایسه نشان می دهد که مقررات لایحه نه تنها توقعات حداقلی این اسناد را برآورده کرده بلکه در بسیاری از موارد در صدد حمایت جدی تر و موثرتر از پدیدآورندگان آثار بر آمده  و حمایتهای بمراتب بیشتری از آنان کرده است. این تحولات بویژه در خصوص توسعه دامنه حمایت به اشخاص و موضوعات جدید، پیش بینی امارات پدیدآورندگی و نمایندگی، توسعه و شفاف سازی مصادیق حقوق مادی، پیش بینی صریح و شفاف سازی محدودیتها و مستثنیات حقوق مادی،تصریح به شرایط اعمال محدودیتها و مستثنیات، توسعه و شفاف سازی حقوق معنوی، بازنگری در مقررات مرتبط با مدت حمایت از حقوق مادی و تکمیل قواعد مرتبط با ضمانت نمایان است. با این حال عدم حمایت از حق تعقیب (ماده 14 مکرر کنوانسیون برن)؛ عدم حمایت از  اطلاعات حقوقی مرتبط با مدیریت حقوق پدیدآورنده (ماده 12 WCT) از جمله ایراداتی است که می توان بر لایحه مورد بحث وارد کرد. https://www.iriplawjournal.ir/article_141891.html اکثر نظریه پردازان حوزه حقوق مالکیت فکری ، کوشیده اند مبنای نظری نظام حقوق مالکیت فکری را  در چارچوب حفظ و حراست ازیک ارزش خاص توجیه نمایند ( وحدت گرایی ارزشی).  این در حالی است که مجموعه نظامحقوق مالکیت فکری به اعتبار تنوع مصادیق موضوعی آن و همچنین تفاوت باورها و ارزش های جوامع مجری آن ، قابل فروکاستن به یک ارزش خاص نیست( کثرت گرایی ارزشی).با وجود این ،  اعتقاد به کثرت ارزش ها درون هر یک از مصادیق تحت شمول نظام حقوق مالکیت فکری، می تواند موجب بسط دامنه حمایت از حقوق مالکیت فکری و به تبع آن گسترش قلمرو انحصاری صاحبان حق شود.از این رو در این مقاله  دیدگاه میانه ای اتخاذ شده است و در عین باور به کثرت گرایی ارزشی ،دامنه این دیدگاه درون هر یک از مصادیق نظام حقوق مالکیت فکری،  محدود به حفظ تعادل و توازن میان منافع تولید کننده و مصرف کننده و عدم بسط دامنه حق انحصاری صاحبان حق شده است. https://www.iriplawjournal.ir/article_141892.html مدت حمایت از حقوق اقتصادی مؤلف یکی از موضوعات مهمی است که امروزه در حقوق مالکیت ادبی و هنری مطرح و محل بحث است. در گذشته برخی از صاحب‌نظران این حقوق را دائمی دانسته و آن را از مقوله مالکیت به شمار آورده‌اند؛ ولی امروزه این نظر متروک است و در همه کشورها و پیمان‌ها و اسناد بین‌المللی حقوق اقتصادی پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری موقت تلقی شده، هر چند که در مدت حمایت اختلاف است. امروزه اغلب کشورها مدت حمایت را اصولاً تا 50 سال از تاریخ فوت پدیدآورنده تعیین کرده‌اند. کنوانسیون برن که مهم‌ترین پیمان بین‌المللی راجع به مالکیت ادبی و هنری است همین مدت را به عنوان حداقل لازم الرعایه برای کشورهای عضو پذیرفته و موافقت‌نامه تریپس که از پیمان‌های لازم‌الاجرای سازمان تجارت جهانی است از آن تبعیت کرده است؛ لیکن در کشورهای عضو اتحادیه‌ی اروپا مدت حمایت 70 سال ودر شماری از کشورها این مدت کم‌تر یا بیشتر است. البته مدت مزبور قاعده عمومی حمایت است ولی در مواردی، نظر به پاره‌ای دلایل و ملاحظات، ممکن است مدت بیشتر یا کمتری مقرر شده باشد، چنانکه در آثار سینمایی مبدأ محاسبه مدت تاریخ عرضه عمومی یا انتشار یا خلق اثر است و بدین‌سان مدت حمایت کمتر خواهد بود. در حقوق ایران، تا سال 1389، مدت حمایت اصولاً تا سی سال از تاریخ مرگ مؤلف بود که با حقوق تطبیقی و پیمان‌های بین‌المللی سازگاری نداشت؛ لیکن در این سال ماده 12 قانون حمایت حقوق مؤلف و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 و تبصره آن اصلاح گردید و به موجب قانون اصلاحی مدت حمایت به 50 سال از تاریخ مرگ پدیدآورنده افزایش یافت و در مورد آثار مشترک مقرر گردید که مدت حمایت تا 50 سال از تاریخ مرگ آخرین نفر از پدیدآورندگان است. اما موارد دیگری که در آنها مدت حمایت مطرح شده ولی مبدأ محاسبه مدت تفاوت دارد مانند آثار سینمایی و عکاسی، اثار متعلق به شخص حقوقی و نرم افزارهای رایانه‌ای مدت سی سال باقی ماند که قابل ایراد است. به نظر می‌رسد که این ناهماهنگی در مدت حمایت ناشی از فقدان جامع‌نگری و عدم احاطه قانون‌گذار ایران به قوانین ایران بوده است. در لایحه حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط که به مجلس شورای اسلامی تقدیم  شده و امید است در اینده نزدیک به تصویب مجلس برسد اغلب اشکالات و نقایص قوانین موضوعه کنونی رفع شده و به ویژه در زمینه مدت حمایت از حقوق اقتصادی همه‌جا 50 سال تعیین گردیده است جز در مورد آثار عکاسی که مدت حمایت به 25 سال کاهش یافته که قابل انتقاد می نماید. https://www.iriplawjournal.ir/article_141893.html ایران از جمله کشور های غنی در حوزه تنوع زیستی و دانش سنتی می باشد.یکی از موضوعات مهم و جدید درنظام حقوق مالکیت فکریضرورت حفظ و حمایت از حقوق مالکیت فکری دارندگان منابع ژنتیک و دانش سنتی همراه با آن می باشد. اگر چه علیرغم تلاشهای انجام شده در سازمان جهانی مالکیت  فکری در یک دهه اخیر از سوی کشور های در حال توسعه هنوز اسنادی به طور خاص برای حمایت از این دسته از حقوق در نظام بین المللی حقوق مالکیت فکری شکل نگرفته است  اما در نبود یک نظام خاص حمایتی ایجابی حداقل بطور سلبی می تواندمنافع صاحبان این حقوق را با استفاده از مکانیزم های موجود مالکیت فکری تامین نمود. یکی از این ساز وکار ها برای حفظ حقوق دارندگاناین منابع تعهد به افشاءمبدا منابع ژنتیک و دانش سنتی همراه با آن دراظهار نامه های ثبت اختراع می باشد.در نظام بین المللی تعهد به حفظ وحمایت از حقوق دارندگان منابع مذکور تنهادر کنوانسیون تنوع زیستی پیش بینی شده است. این سند بطور خاص جزء اسناد مالکیت فکری نمی باشد اما برای همزیستی کنوانسیون مذکور و نظام  بین المللی حقوق مالکیت فکری ضرورت افشاء مبدا منابع ژنتیک و دانش سنتی همراه آن در اظهار نامه های ثبت اختراع از موضوعاتی است که در مباحث شورای تریپس برای اصلاح موافقت نامه تریپس و در مذاکرات سازمان جهانی مالکیت فکری از سوی کشور های در حال توسعه مطرح شده است.کشور های در حال توسعه معتقدند که تاکید بر ضرورت افشاء مبدا ژنتیک به حل تعارض و ایجاد تعادل بین موافقت نامه تریپس و کنوانسیون تنوع زیستی می انجامد. این  گروه از کشورهادر شورای تریپس پیشنهاداصلاح ماده 29 بصورت ماده 29 مکرر را مطرح نموده اند که متضمن الزام اعضا به پیش بینی تعهد به افشاء منابع ژنتیک و دانش سنتی همراه آن در اظهار نامه های ثبت اختراعو ضرورت کسب رضایت قبلی از دارندگان منابع مذکور در نظام های ملی می باشد.اگر چه بسیاری از کشور های ذینفع در حوزه منابع ژنتیک و دانش سنتی در قوانین ملی خود تعهد مذکور را پیش بینی کرده اند اما  هنوزدر نظام ثبت اختراعات ایران این تعهد برای متقاضی ثبت اختراع پیش بینی نشده است.